روشها وراهکارهای مسئولیت پذیری در کودکان ونوجوان
روشها وراهکارهای مسئولیت پذیری در کودکان ونوجوان
مسئولیت پذیری : مسئولیت پذیری ، یکی از ابعاد شخصیت سالم و ویژگی بسیار مهمی در کلاس درس است ومعلم ،نقش مهمی برای کمک به دانش آموزان در کسب مسئولپت پذیری در مدرسه،خانواده واجتماع بر عهده دارد.
برای ایجاد حس مسئولیّت پذیری ،روش ها وراهکارهایی تدوین شده است که معلم می تواند آن هارا در کلاس خود اجرا نماید.به یکی از از روشها که برای بسیاری از دانش آموزان ،اثر بخش بوده است به طور مختصر آمده است .
روش نتایج طبیعی ومنطقی
گذشته از روش تشویق وتنبیه ،روش تربیتی دیگری نیز وجوددارد که« نتایج طبیعی ومنطقی » خوانده می شود .این روش در مقایسه با روش « تشویق وتنبیه » دارای محاسنی به شرح زیر است :
مسئولیت رفتار کودک را بر عهده ی کودک می گذارد،نه معلم.
- به کودک اجازه می دهد که خود تصمیم بگیرد کدام راه مناسب تر است .
- به کودک فرصت میدهد که از حوادث اجتماعی وطبیعی(غیر شخصی ) درس بگیرد ،نه به اجبار ،خواسته های افراد را بپذیرد .
اصول اساسی
چندین اصل اساسی ،کاربرد روشهای « نتایج طبیعی » راهدایت می کند که عبارتند از :
_ هدفها ،رفتار وعواطف کودک را درک کنید.
روش نتایج طبیعی بدون توجه به هدف،موثر است وطی ان کودک در نتیجه رویارویی با واقعیتهای طبیعت،تجربه اندوزی میکند بدون آن که نیازی به دخالت شما باشد .
_هم قاطع وهم مهربان باشید .
تن صدا نشاندهنده ی تمایل شما برای مهربان بودن است در حالی که پیگیری شما با عمل مناسب ،قاطع بودن شما را نشان میدهد. هرگز قاطع بودن را با سخت گیری و خشونت یکی ندانید .سخت گیری با کودک ارتباط پیدا می کند.در حالی که قاطع بودن با رفتار واحساس شما مر تبط است. سخت گیری به کنترل دانش آموز مرتبط می شود، وقاطع بودن ،طرز خاص یک فرد نسبت به تصمیماتش است .
_ در اعمالتان استوار باشید.
اگر چه هیچ کس ،در کلیه امور ،ثابت قدم نیست ،ولی با استواری ،به دانش آموزان بفهمانید که چه انتظاری از آنان دارید تا آنان هم بتوانند تصمیمات شان را متناسب با انتظارات شما اتخاذ کنند.
_عمل را از انجام دهنده ی عمل جدا کنید.
رفتار غیرکلامی شما باید مبیّن این امر باشد که به دانش آمز احترام می گذارید حتی اگر رفتارشاز نظر اجتماعی مورد قبول نباشد.
- مشخص کنید که « دارنده ی مشکل »کیست .
- ابتدا مشکل را تعریف کنید و تشخیص دهید مربوط به چه کسی است .سپس متناسب با آن عمل کنید.
- کمتر حرف بزنید و بیش تر عمل کنید .
بعضی از والدین و معلمان تا ثیررفتار و گفتار خود را با زیاده گویی به تاخیر می اندازند و کودک ،خیلی ساده « حرف نشنو » می شود . با بچه ها در شرایطی صحبت کنید که خودتان حالتی دوستانه دارید وآنان علا قه مند به شنیدن هستند .هنگامی که روش (نتایج منطقی) را به کار می برید، صحبتهای خود را به حداقل برسانید وبا عمل کار را پی گیری کنید.
- از دعوا یا بی تفاوتی بپر هیزید.
برای دانش اموزان محدودیت هایی قائل شوید وبه آنها اجازه دهید که تصمیم بگیرندچگونه در برابر محدودیت هارفتار کنند.به پذیرش تصمیمات آنها علاقه نشان دهید. شما مجبور نیستید که برنده باشید زیرا در مسابقه ای شرکت نکرده اید .هدف شما آن است که به دانش آموزانتان کمک کنید تا مسئولیّت رفتارشان را به عهده بگیرند.
_بگذارید همه ی بچه ها در مسئولیت شریک باشند.
وقتی میان عدهای از کودکان حادثه ای اتفاق می افتد ،سعی نکنید که مقصر را پیدا کنید .تقصیر یابی وتعیین مقصر،فقط باعث افزایش هم چشمی بین کودکان می شود .بگذارید همه ی بچه ها در مسئولیت سهیم باشند وخودشان تصمیم بگیرند که چگونه مشکلشان را حل کنند به حرفها وبد گویی های آنان توجه نکنید.
(وورث 1387)
معلم می تواند از طریق طرح ریزی برخی روشها و فعالیتها در کلاس درس به ایجاد هر چه بهتر مسئولیت پذیری در دانش آموزان اقدام کند .مانند :
- جدول چگونگی انجام کارها: معلم به همراه دانش آموزان می توانند برروی قوانینی که توافق کرده اند جدولی راتهیه کنند که به بچه ها ،مسئولیت هایشان را یاداوری کند. اگرقوامین کلاس توسط دانش آموز شکسته شود ،با کارت زرد به دانش آموز هشدار داده می شود .اگر بار دیگر قانون زیر پا گذاشته شود به دانش اموز ،کارت قرمز داده می شود ودر این رابطه باید با مشاور ودرسه گفت وگو شود.
- دفتر یادداشت روزانه : برای آنکه دانشآموزان به نحوه ی رفتارشان پی ببرند ،می توان از آنها خواست تا دفتر یادداشت روزانه تهیه کنند ودر ان رفتارها ی هفتگی خود را یادداشت نمایند .هراز چند گاهی این یادداشت ها را بررسی کرده وپیشنهادها ونظرات تشویق کننده خود را در آن بنویسند .
- زنجیر مهربانی - بیا با هم کار کنیم - امتیازات ویژه ی تکالیف خانگی
- دستهای یاریگر : برای ایجاد حس مسئولیت پذیری درامور خانه می توان از دانش آموزان خواست تا برای موارد خاصی که در امور خانه کمک می کنند ژتون ( کوپن ) هایی تهیه کنند .
- نیازمندان : دانش آموزان می توانند در طول سال از طریق غذا ودیگر مایحتاج ضروری به نیازمندان کمک کنند .که می توان از والدین نیز برای تحویل این هدایا کمک و همکاری خواست وسایل جمع اوری میتواند از قبیل مسواک ،شانه ،اسباب بازی و........باشد.