نکاتی در مورد املا فارسی ویژه دبستان

 

املا : نوشتن وبه رشته تحریر در آوردن مطلبی که دیگری می گوید.واژه عربی املا به معنی پرکردن می باشد

دیکته :مطلبی را بگویند تا دیگری بنویسد  کلمه فرانسوی است .

اخلاقیات املا : برای تاثیرگذاری بیشتر ،باید به نکته بسیار مهم هاله ی وجود توجه کرد .هاله ی وجودی به فضای |پیرامون هر فرد که تا حدود 40 سانتیمتر در اطراف او قرار دارد گفته می شود .احساس دراین فضا به خوبی منتقل می شود خارج از این محدوده تاثیر گذاری بسیار محدود است .خستگی فراگیر زمانی حاصل می شود که در هاله ی وجودی او کار نشده است ارتباط با دانش آموزان با توجه به هاله ی وجودی در درس املا بسیار با اهمیت است . از مراحل نوشتن به نوشتن نیمه فعال (ی شود. املا) اشاره میشود.

اهداف املا :درست نویسی – زیبا نویسیی – خوانا نویسی

که با توجه به اهداف املا،  املایی می تواند موفق با شد که در حین آن علاوه بر زبان از حواس دیگر نیز استفاده شود. توجه به اینکه هیچ عضوی به اندازه ی چشم پاداش نمی دهد ومجازات نمی کند،رتبه ی ارزشی اعضا را مشخص می کند.

گوش دادن، سخن گفتن،خواندن ،نوشتن ،تفکر،نقد کردن از اهدافی است که با ید در زبان آموزی پیگیری شود .در املا علاوه بر این شش مهارت سریع نویسی ،تمیز نویسی ،خوهنه نویسی و.......از اهمیت ویژه ای بر خوردار است|

                                                                                  شنیدن(حافظه شنیداری )

املا دارای سه فعالیت مجزا ولی مکمل می باشد :      به خاطر آوردن (حافظه دیداری )

                                                                                  نوشتن (ادراک نوشتاری )

پس املا خوب یعنی املایی که خوب گوش کند،شکل نوشتاری کلمات را بخاطر آورد وسپس با حرکت دست بنویسد.

عوامل موثر در آموزش املا:

      1- هرنوع فعالیتی که موجب تقویت قوه شنوایی مشود ودر آموزش املا موءثراست

      2- هر گونه فعالیتی که در بخاطر سپردن شکل نوشتاری کلمات وترکیبات موثر باشددر آموزش املا تاثیر خواهد گذاشت

     3- هر گونه فعالیتی که در صحیح نویسی حروف وترکیبات آن موثر واقع شود به نوعی درآموزش املا موثر خواهد بود .

                              

                                        - عین متن درس— با تغییروجابجایی جملات وکلمات

                                       - متن املا از دروس قبل— متن املا از سایر کتب درسی

انواع متن املا :                - املا از اشعاری که در متن درس است – متن معلم ساخته

                                      -  املا از پیکهای نوروزی (مجلات رشد)

    

انواع املا : 1- املای تقریری 2- املا ی کارتی 3- ملا ی مشارکتی 4- املای شب

               5- املا ی تصویری  6- املای پای تخته ای  7- املای کامل کردنی

 

                                       -  کشف نقاط قوت وضعف

املای کلاسی بوی                 -   پیدا کردن فراوانی غلطها

آموزش میدهد :                    -  بررسی شیوه های آموزشی جبرانی غلطها

                                            - عمل

                                           -  نتیجه گیری

                                          -  دقت را افزایش می دهد

 

 پس  املا ماده درسی است که باید تدریس شود که متا سفانه در گذشته املا را بعنوان آزمون استفاده می کردند

 

                                       1- کلماتی که اشتباه نوشته اند بطور صحیح نوشته ودر جمله ای  بکار برند

                                      2- کالمات هم خانواده آن را بنویسند             

   اقدامات پس از              3- متضاد ومخالف،هم معنی آن را بنویسند

   تصحیح املا :              4- دیکته را خوانا وتمیز با رعایت حاشیه پاکنویس وکلم غلط را با رنگ دیگر بنویسند تا جلب نظر کند

                                  5- تمریناتی رادر غالب جدول وسرگرمی با هدف تمرکز و دقت  بیشتر بر کلمات وحروف                  تشکیل دهنده آنها در نظرگیرند

                                  6- کلمات یا کلمه ونشانه معینی را در درسها وجمله ها پیداوبنویسند 

 

خوانا،زیبا،درست وروا ن نوشتن در همه ی زبان ها ودر برنامه ی آموزش همه ی ملّت ها وجود دارد.

وقتی درست بنویسیم هم خودمان از نوشتن لذت می بریم وهم کسی که نوشته را می خواند راحت تر وزودتربه نظر وخواسته نویسنده پی میبرد.چه بسیار بدفهمی ها محصول بدنوشتن یا غلط نوشتن کلمات است  و چه  حادثه ها که بر اثر این بد نوشتن یا غلط نوشتن گریبا نگیر افراد وجامعه شده است.املا یا دیکته تلاشی است برای درست نوشتن.ُُ  در املا، دانش آموز می آموزدکه چگونه درست،خواناوزیبا بنویسد.

درشیوه های نوین آموزشی، املا تنها وسیله ای برای صحیح نوشتن نیست بلکه گاه با نگارش وحتّی انشا پیوند می یابد و آموزگار هم زمان دو مقوله ی نوشتن درست ونوشتن خلاق را آموزش و تمرین  میدهد.

در املا چند هدف دوشادوش هم دنبال میشود.

- درست نویسی  واژگان

- خوانانویسی واژگان

- درک درست جایگاه ا واژه در متن

- رسا نوشتن واژه ها

- تلاش در زیبا نویسی واژه ها

 

املا نوشتن مثل هر فعالیّت دیگر نیازمنددانسته ها وفعالیتهایی است که بدون آنها نمی توان املایی موفق وجُُُُُُُذاب و دلپذیر را برگزار کرد.

برخی از نکات مهم واساسی در املا نویسی عبارتند از :

1-  فضاسازی – مناسب است شرایط روحی وروانی فرزندان را هنگام املا گویی در نظر بگیریم .ایجاد فضای آرام، شادولذّت بخش برای املا گویی لازم است .هنگامی که کودک خسته ،بی حوصله ویا دارای ناراحتی ومشکل جسمی وروانی است بهتر است از گفتن املا پرهیز کنیم .اسرار بر املا گویی در چنین موقعیتهایی به گریز، نفرت وستیز منجر خواهد شد .

2-  درهنگامی که کودک مشغول برنامه ای مفرّح ، شیرین ویا بازی مورد علاقه است، شکستن وگسستن برنامه وبازی واجبارودعوت به املا نویسی باز ممکن است به نوعی مقابله ونفرت منجر شود. در چنین شرایطی ، املا در ذهن کودک همان چیزی است که بازی ولذّت او را از او گرفته ویا او را از بازی وتفریح وبرنامه مورد علاقه محروم کرده است .

3-    بعد از یک بازی شاد ، همراهی وهمدلی وزمینه سازی ، املایی موفق را می توان امید داشت.

4-    طرح املای خلّاق وزنده وزیبا بر علاقه به املا خواهد افزود.

5-    از املای یک سویه بپرهیزیم. گاه اجازه دهیم فرزندانمان به ما بگوید یا املای دسته جمعی در منزل گفته شود.

6-  از نکاتی که املا راشیرین وجذاب میکند میتوان استفاده کرد. مانند املا بر تخته سیاه(تابلو،وایت بردو حتی با رایانه و...)

7-  از املای طولانی پرهیز کنیم. به ظرفیت،روحیه،توانایی فرد در موقعیت املاگویی توجه کنیم. لازم نیست تمام فعالیت های مربوط به املای یک درس یک جا گفته شود.

8-    گاه استراحت یا تفنّن میان املا مناسب است.

9-    املاهایی که به شیوه ی داستان باشد پر کشش تر وانگیزه ی نوشتن را تقویت میکنند.

10- تشویقهای کلامی ،تقویت انگیزه ی نوشتن قبل،حین وبعد از املا لازم است.

 

11-هنگام گفتن املا صبور و شکیبا باشید. املاگویی اعصاب فولادین وحوصله ی آهنین می خواهد، عجله و کم حوصلگی ممکن است برای همیشه املا را تعطیل کند.

12- در املای سنتی بهتر است کل متن ابتدا یک بار خوانده شود و دانش آموز پس از گوش دادن آرام ودقیق بنویسد.

13- پس از خواندن کل متن، از گفتن املای کلمُه به کلمه پرهیز شود. بهتر است کل جمله،یا بافت یا ترکیب کفته شود.

14- بعد از گفتن املا یک باردیگر املا خوانده شود تا اشکالات وافتادگیهای احتمالی اصلاح شود. خواندن با آرامش وحوصله باشد.

15- در تلفّظ درست ورسای کلمات دقّت شود. استفاده از امکاناتی مانند ضبط گاه گاه برای تلفّظُ صحیح واژه هاو فضا سازی مناسب است.

 

16- اجازه دهیم پس از نوشتن املا با مراجعه ی فرزندمان به اصل متن، اشکلات و نقایص را خودش جست و جو وحتّی گاه ارزشیابی کند.

17- فرزندمان را به خواندن بیشتر تشویق کنیم. حتّی گاه به جای املا، خواندن و خلاصه ی خواندن را به جای نوشتن تشویق کنید. خواندن، پشوانه ی درست نوشتن خلاق است. داستان خوانی، خواندن نوشته ها وتابلوها راهی برای تقویت مهارت درست نوشتن است.تصویر برداری بصری بسار مهم است.

18- در طول نوشتن املا، فرزندمان را به درست نویسی، زیبا نویسی،رعایت فاصله کلمات وگذاشتن نشانه های سجاوندی تشویق کنیم.

19- پاکیزگی در نوشتن وحفظ املاهای نوشته شده برای دانش آموز لازم است. او با مرور املاها می تواند ضعف ها ونیز سیر رشد خود را در یابد.

20- در نوشتن املا تنها به درست نویسی فرزندانمان توجّه نکنیم، شکل حرکت دست،  

21- اگر فرزندمان کتمات رانادرست نوشته باشد هرگز بیرون از جمله به صورت انفرادی ومجزا نوشتن آنها را تکلیف نکنم. باید دانش آموز در جمله کلمات را به کار به گیرد.

22- گاه کلمه در املا درست نوشته شده است اما در مراقبت حین نوشتن غلط باشد مثلا دانش آموزان در نوشتن ط وظ گاه از پایین شروع می کنند یا وارونه می نویسند که در املا غلط نیست اما در نوشتن غلط است یا سرکج را بجای از بالا به پایین نوشتن به سمت بالا می نویسند

23- از ارزشگذاری سنتی وبیست گرایی پرهیز کنیم. سلامت روانی فرزندان را این همه با بیست گرایی تهدید نکنیم.شیوهای تشویقی مادی نیز نباید تنها تکیگاه باشد.گاه از شیوه های دگر نیز استفاده کنیم.

24- به فرزندمان بیاموزیم که جلوتر از گوینده ی املا حرکت نکند.

25- نشانه گذاری وشروع از سر سطر و.....را در حین املا آمزش دهیم.

26- فرزندمان را آموزش دهیم که در املا نویسی کمتر از پاک  کن استفاده کند واعتماد به نفس در نوشتن از این طریق نیز قابل پرورش است.                         

 یادمان باشد املا فرصت مناسبی برای ایجاد صمیمیت وبستن پل عاطفی و تربیتی با فرزندمان است.این فرصت را پاس و سپاس بداریم.ُُ

 

مهمترین اختلالات املا نویسی

1-  نارسا نویسی

2- وارونه نویسی و قرینه نویسی

3- ضعف حافظه دیداری امو،هیله       عمو- حیله

4 - ضعف در تمیز دیداری : مادر       مارد

5- ضعف شنیداری : ژاله         جاله

6- بی دقّتی :کندم         گندم

7-آموزشی :خوراک        خًراک

 

 

درمان نا رسا نویسی

     

1-    تهیه وایت برد کوچک برای نقاشی ورسم خطوط

2-    در اختیار قرار دادن روان نویس برای رسم خطوط

3-    اصلاح وضع نشستن کودک

4-    راست قرار دادن  کا غذ و دفتر

5-    اصلاح قلم به دست گرفتن و انتخاب نوع مداد

 

                                                                      ــ   خمیر بازی

                                                                      ــ  مچاله کردن کا غذ    

                                                                      ــ   استفاده از قیچی و بریدن کاغذ

                                                                      ــ    باز وبسته کردن دکمه ،زیپ، بند کفش ،قفل ،پیچ ومهره

تقویت عضلات انگشتان به کمک                      ــ   ورزش انگشتان

                                                                     ــ   رسم خطوط  بر روی شن وماسه

                                                                     ــ رسم خطوط موازی بین دو خط داده شده

                                                                     ــ  پرکردن شکل نقطه چین

                                                                     ــ  رسم خطوط با گواش رنگ وآبرنگ 

                                                                     ــ  کامل کردن شکل کلمه :دارکوب -  دارک

                                                                     ــ  نوشتن بین دو خط

 

         راههای تقویت حافظه دیداری

1-    نشان دادن تصاویر و خواستن شرح هر یک

2-    نسان دادن تصویرهای مرکب وپیچیده و طرح سوالات جزیی از آنها

3-    نشان دادن وسایل وپنهان کردن یکی از آنها

4-    تغییر محل دانش آموز و تشخیص جای آنها

5-    تهیّه کارت وا|گان کلمات دشوار ،هم خا نواده ومترادف

    

                                                                                         ــ  در حلقه انداختن توپ                  

                                                   ــ ماهی گیری                                                                   

     ــ تیر اندازی                 

 ــ   چسبانک وتوپ           

                                                                                     ــ  حاقه پلاستیکی

                                                                                    ــ  راکت ،توپ،پرتاب توپ،بازی پینگ پنگ             

     تقویت هماهنگی چشم با دست                               ــ   پیچاندن نخ دور قرقره

          با روشهای:                                                         ــ  حمل استکان یا لیوان آب

                                                                                      ــ حمل زنگوله بدون صدا

                                                                                     ــ عمود نگهداشتن چوب

                                                                                        بریدن اشکال

                                                                                        تیله بازی

                                                                                     یک قل دو قل

 

راههای تقویت تمیز دیداری

                                                        ــ تشخیص تصویر مورد نظر از میان چندین تصویر

1-    توانایی درتمیز دیداری    

                                                       ــ تشخیص یک نشانه از میان چند نشانه یا یک کلمه از میان چند کلمه

 

                                                                تشخیص چند تصویر از میان یک تصویر

                                                                تشخیص نشانه ها در وضعیت های مختلف

                                                               رنگ زدن تصاویر

2- ادراک نقش در زمینه                            درهم یافتن حروف درهم

                                                              یا فتن واژه کلمه در متن روزنامه یا کتاب

                                                            باز شناسی کارت های سایه دار

                                                      تکمیل شکلهای هندسی ناتمام ، طرحها وعکسهای ناقص و حروف الفبا

  

                                                    ــ   باز شناسی کارتهای سایه دار

3-   اکمال دیداری                                           

                                                  ــ   تکمیل شکل های هندسی نا تمام  ،طرح هاوعکسهای ناقص وحروف الفبا

 4-   هما هنگی دیداری حرکتی

 

مشکلات آموزشی

 1- اشتباه ــــــ وــــه       (نامِ       نامه (زنه      خوبه)

2- اُ استثنا                     خُراک        خوراک

3- سرهم و جدانویسی

4- کلمات متشابه (خویش – خیش)

5- اشتباه کاربرد حروف عربی (ثواب- صواب) ( اًلم- علم)

6- استفاده از کلمات هم خانواده به جای هم

7- جا انداختن (ع)              دفع              دف

8- حذف یکی از حروف ا و ع وقتی پشت هم می آید.

اعمال        عمال       اِمال

9- تشدید

10- نوشتن مصدر به جای فعل        دیدند         دیدن

11- عدم تشخیص ذ- ز         نماز گزار – سپاسگزار

 

مراحل یادگیری نوشتن :

1-   توانایی نوشتن حروف الفبا ( حرف نویسی )

2-   داشتن ترکیب صحیح حروف   ( کلمه نویسی )

3-   توانایی نوشتن صحیح عناصر زبانی از حفظ  ( املا نویسی )

4-   توانایی ساخت کلمه ( کلمه سازی )

5-   مهارت بیان پیام : 1- جمله نویسی   2- متن نویسی  (  انشا)

آموزش نوشتن غیر فعّال    (رونویسی )

آموزش نوشتن نیمه فعّال     ( املا)

 

آموزش نوشتن  فعّال پایه  1      (  کلمه سازی )

آموزش نوشتن  فعّال پایه  2       (جمله سازی )

آموزش نوشتن  فعّال                ( انشا )

آموزش نوشتن غیر فعّال  (رونویسی )

مر حله اول :شناخت و تولید اشکال مشابه حروف  ( زیر نویس درسها )

نوشتن از راست به چپ ---نوشتن از بالا به پایین --- نوشتن از پایین به بالا

نوشتن حروف دارای انحنا یا نیم دایره    ( ج — د — ل )

نوشتن حروف مورّب----- ر ز

نوشتن نقطه وسرکش 

مر حله دوم :شناخت وتولید حروف الفبای فارسی

      ـــ         در هر درس با یک حرف الفبا  آشنا می شوند

      ـــ         تلفظ حروف و شکل صحیح نوشتن را می آموزند

تمرینات این مرحله :

1-    رونویسی با تقلید از کتاب و تخته سیاه

2-   مشخص کردن حروف در کلما ت   ص    خروس   صابون    ضامن

3-   تشخیص اشتراک حروف سازنده کلما ت مادر   میوه   مار 

4-   تشخیص اختلاف حروف سازنده کلمات    سار  ثار  کار  

5-   تشخیص تعداد حروف سازنده کلمات  شر =  سه حرف

6-   تشخیص تعداد  نقطه های حروف سازنده کلمات  با با    کیف   مادر 

7-   تشخیص تعداد دندانه های حروف    سار   بار   صابون  

8-   ثشخیص حرف در بافت کلمات

   مثال : کلماتی که حروف ( ز، ظ ، ض )در آنها به کا رفته را پیدا کنید :

بهروز     ظاهر     طاهر   مریض   خاص    مسرور 

9- نوشتن اتصال یا عدم اتّصال    روز   ایران    دریا    دارو 

10- کلمه نویسی  با حرف داده شده   (با حرف لـ - ل دو کلمه بسازید  )