علمی- آموزشی

 

 

استقرار ارزشيابي توصيفي در مدارس كوچك(چند پايه)

 تعريف ارزشيابي

به يك فرايند نظامدار براي جمع آوري – تحليل و تفسير اطلاعات گفته مي شود به اين منظور كه تعيين شود آيا هدفهاي مورد نظر تحقق يافته يا در حال تحقق يافتن است و به چه ميزاني.

ورتن و سند روز (1987)دو تن از صاحبنظران در حوزه ارزشيابي آموزشي گفته اند : در اموزش و پرورش ارزيابي به يك فعاليت رسمي گفته مي شود كه براي تعيين كيفيت اثر بخشي يا ارزش يك برنامه فراورده پروژه فرايند هدف يا برنامه درسي به اجرا در مي آيد.

تعريف ارزشيابي توصيفي

فرآيند جمع آوري -  تجربه وتحليل و تفسير اطلاعات حاصل از به كارگيري ابزارهاي مختلف از ابعاد مختلف جريان يادگيري و اتخاذ تصميمات مناسب آموزشي در جهت توامند نمودن ياد گيرنده و هدايت اين جريان به سوي تحقق براي اهداف يادگيري از طريق ارائه بازخوردهاي توصيفي مفيد و موثر.

- 1شناخت انتظارات آموزشي و نشانه هاي تحقق آن

گامهاي ارزشيابي تحصيلي در يگ نگاه

 

2 - جمع آوري اطلاعات

4 -  تصميم گيري

5 - بازخورد

3 - تحليل – تفسير و داوري

 

 

 

 

 

 

 

ويژگيهاي  ارزشيابي توصيفي

1 – شناخت 2 – عملكرد گرايي 3 – كيفي بودن 4 – فرآيندي بودن 5 – همه جانبه نگري 6 – باز خورد

 

اهداف ارزشيابي توصيفي

1 – بهبود كيفيت فرآيند ياددهي و يادگيري

2 – فراهم نمودن زمينه مناسب براي حذف فرهنگ بيست گرايي

3 – تاكيد بر اهداف آموزش و پرورش از طريق توجه به فرآيند يادگيري

4 – فراهم نمودن زمينه مناسب براي حذف حاكميت مطلق امتحانات پاياني در تعيين سر نوشت تحصيلي دانش آموزان.

در صورت تغيير ديدگاه معلم نسبت به هدف ارزشيابي – اين جريان بايد چنين ديده شود:

برانگيزاننده   -   توانمندي   -   مشارك جويانه   -    نشاط انگيز   -      اخلاقي و مويد ارزشهاي اخلاقي

پيش نيازهاي تغيير در رويكرد ارزشيابي تحصيلي در كلاس

1 –  تغيير نگرش نسبت به يادگيري و روش تدريس

2 -  تغييير نگرش نسبت به هدف ارزشيابي

3 - تغيير در صدمان  كلاس

4 – كاهش فضاي رقابتي در كلاس

5 – ايجاد فضاي اخلاقي در كلاس

6 – شناخت دانش آموزان

كاركرد هاي اين نوع الگوي ارزشيابي تحصيلي در كلاس درس

1 – آگاهي دقيقتر معلم و دانش آموز نسبت به اهداف و انتظارات 2 – تعهد نسبت به تحقق بهتر اهداف و انتظارات آموزشي 3 – حمايت از دانش آموزان در جريان يادگيري 4 – توسعه ي مشاركت دانش آموزان در فرايند يادگيري 5 – ايجاد فضاي مناسب در كلاس درس 6 – كمك به معلم در اتخاذ تصميم هاي آموزشي مناسب تر و مفيدتر

عمل ارزشابي تحصيلي مشقل بر اقدامات و گام هايي است كه عبارتند از:

گام نخست : آگاه شدن از انتظارات آموزشي و نشانه هاي تحقق آن

گام دوم : جمع آوري اطلاعات درباره ي ميزان و چگونگي تحقق آنها

گام سوم : تحليل و تفسير اطلاعات بدست آمده با داوري و تصميم گيري

گام چهارم : باز خورد

نحوه ي اجراي ارزشيابي كيفي توصيفي در كلاس چند پايه

با توجه به اينكه تدريس در كلاسهاي چند پايه دانش آموزان با سنين پايه ها و تواناي هاي مختلف انجام مي گيرد كه در تجربيات مشترك علمي – مهارتهاي اجتماعي با يكديگر درگير مي باشند يعني از سنين 6 تا 14 سال كه دوره هاي مختلف  رشد و فكري را با نيازهاي متفاوت مي گذرانند كه تعامل بين آنهادر يادگيري اثرات زيادي را دارا مي باشد و اين خود فرصتي به وجود مي آورد كه معلم از برخي وسايل آماده شده براي همه پايه ها استفاده نمايد تا به اين طريق هم وقت و هزينه  صرفه جويي شده و هم بر كارايي تدريس افزوده گردد و احياناً دانش آموزاني را كه در بعضي از دروس عقب ماندگي دارند پايه پايين تر قرار داده تا جبران كمبود ننمايند و به دانش آموزاني هم كه پيشرفته هستند اجازه ي استفاده از دروس سطح بالاتر داده شود.

كه در ميان استفاده از دانش آموزان پايه هاي بالاتر به عنوان معلم يار(خليفه) باعث تقويت حسي همكاري و نوع دوستي بين آن ها و ساير دانش آموزان مي گردد.

...........با همه محدوديت هاي  الف: آموزشي از جمله( كمبود وقت ،فقدان تجهيزات آموزشي ،حذف يا كم رنگ نمودن تعدادي از درون،كمبود اطلاعات و تجارب معلمان كلاس چند پايه ،روزانه بودن دانش آموزان ،ضعف بنيه علمي دانش آموزان) ب :غير آموزشي :.......(عدم رسيدگي و مشاركت اولياي دانش اموزان در امر تحصيل فرزندان خود،فقر مالي اوليا – سنگيني حجم كار معلمان - سوء تغذيه -  نبود امكانات بهداشتي -  فضاي نامناسب آموزشي و ...)نياز آموزگاران به شناخت طرح برنامه و روشهاي جديد اداره كلاس هاي چند پايه ضرورت پيدا مي نمايد كه ضمن افزايش مشاركت دانش آموزان در فرآيند ياد دهي و يادگيري و رشدمهارتهاي اجتماعي از اثر بخشي قابل توجهي برخوردار باشد.

شيوه هاي مرسوم تدريسي در كلاس چند پايه به روش محوري ،گروهي و مشترك محوري و گروهي بوده كه مي توان در شيوهاي جديد روش تدريس بحث گروهي پرسش و پاسخ.يادگيري از طريق همياري،روش كارايي......،طرح استفاده از معلم  - همسال تحت عنوان «تدريس – همسال » و...را ذكر نمود.

كه در سه مرحله اجرا ي روشها معلم مي بايست بر پيشرفت يادگيري دانش آموزان براي كسب اطمينان از كيفيت آموزش و پرورش بعنوان ارزشياب  نظارت مستمر داشته باشد.بنابراين ،ارزشيابي را بايد به عنوان يك امر مهم و مداوم  در جريان تدريس در نظر گرفت و در اين جا ضرورت دارد معلم ديدگاه و نگرش خود را نسبت به ارزشيابي همان (ارزشيابي براي يادگيري) كه هدفش كمك به ارتقا و بهبود يادگيري دانش آموزان مي باشد تغيير دهد.و لازم است ابزارهاي ارزشيابي توصيفي آشناييي كامل داشته باشد.

ابزارهاي جمع آوري اطلاعات در ارزشيابي توصيفي

الف : ثبت مشاهده

در مشاهده به يكي از مفيدترين روش هاي جمع آوري اطلاعات از كلاس درس و فرآيند يادگيري و پيشرفت دانش آموزان است براي اين كار معلم بايد دانش آموزان را در حين پرداختن به تكليف و فعاليتهاي يادگيري در شرايط مختلف (آزمايشگاه،زمين بازي ،حياط مدرسه و ...)مشاهده نمايد.

                                  فهرست واري

ابزار هاي ثبت مشاهده  :             واقعه نگاري

مقايس درجه بندي

 

واقعه نگاري : اين ابزار براي ثبت وقايع و رويدادهاي معني دار ،كه گهگاه معلم در كلاس و مدرسه از دانش آموزان مشاهده مي كند مناسب است.رفتارها و فعاليتهاي خاصي كه از كودك سر مي زند ،عمدتاً موضوع خوبي براي واقعه نگاري است.كه بطور كلي شامل سه قسمت1 – توصيف عيني رويداد 2 – تفسير 3 – راهكاريا پيشنهاد مناسب است.

در كلاس هاي چند پايه براي انجام كار استفاده از خليفه يا معلميار پيشنهاد مي گردد بطوريكه دفتر جداگانه در اختيار دانش آموزقرار گيرد و موارد (رفتارها و فعاليتها خاص) درآن ثبت گردد – كه بهتراست معلم  خود نيز در دفتر خاص ثبت مشاهده مواردي را هر از گاهي براي تك تك فراگيران ثبت نمايد و اين دفاتر بصورت محرمانه در نزد آموزگار باشد.

توجه : از آنجا كه روش واقعه نگاري روشي وقت گير است بهتر است استفاده از آن را به مقاصد ويژه محدود كنيم.آن دسته از بازده هاي يادگيري را كه بخوبي مي توان با آزمون هاي كتبي ، آزمون هاي عملكردي ،يا حتي با روش هاي  فهرست وارسي و مقياس درجه بندي ارزشيابي كرد نبايد  با روش واقعه نگاري مورد ارزشيابي قرار داد.مثلا ً كودكي كه داري مشكلات يادگيري است.كودكي از نظر اجتماعي خرد شده است و نيز كودك معلول نياز به توجه بيشتري دارند .مشاهدات دقيق از اين افراد به تشخيص و رفع مشكلات كمك مي كند.كه لازم است تاريخ واقعه نگاري بر روي گزارش ثبت شود كه به منظوره استفاده از اين ابزار و ياري ست اصول ثبت واقعه نگاري.

به صورت مختصر و مفيد ثبت گردد.

2 – فهرست واري يا چك ليست

فهرست واري عبارتست از فهرستي از مفاهيم ،مهارتها ،فرآيند ها و يا نگرش هاي ويژه اي كه شما در نظر داريد.وجود يا عدم وجود آنرا ثبت كنيد.سپس چك ليست يا سياهد رفتار يكي از ابزارهايي است كه معلم را در دستابي به اهداف و انتظارات آموزشي ياري مي دهد كه لازم است بصورت علمي و بجا از آن ها استفاده شود.چرا كه استفاده بيش از حد از اين چك ليست ها از يك سو موجب خستگي و افزايش حجم كاري معلمان گرديده و از سوي ديگر اصل مهم و اساسي كار معلم يعني هدايت فرآيند ياد دهي  و ياد گيري را تحت الشاع قرار مي دهد.

براي مثال وقتي  انتظار آموزشي ما در درس بخوانيم و بنويسيم پايه اول ابتدايي اين است كه دانش آموز«بدرستي بنويسد»و اين انتظار را مي توان با استفاده از تكاليف درسي يا آزمون مداد كاغذي و ... بخوبي سنجيد ديگر نيازي به تهيه چك ليست و يا فرم واقعه نگاري براي سنجش اين انتظار نمي باشد.

براي سهولت كار مي توان جدول دو بعدي تهيه نمود بطوريكه در يك ستون آن نام دانش آموزان كلاسها بترتيب پايه اي  و در رديف ديگر آن گويه هاي فهرست وارسي كه ساده و قابل فهم و محدود باشد آورده شود و كه شواهد و فعاليت هاي تحقق انتظار آموزشي مورد نظر بصورت عبارت جملات و عبارت هاي كوتاه اما واضح و قابل مشاهده نوشته شود.گه در كلاسهاي چند پايه در اصلاح نهايي فهرست وارسي مي توان از خليفه و يا معلميار استفاده نمود .

براي مثال جدول زير طراحي شده است.

آزمون هاي عملكردي

ارزشيابي عملكردي ،ارزشيابي خاصي است كه از طريق آن ،دانش آموزان با اجراي فعاليتي اثري را توليد مي كند يا عملاً نشان مي دهند به چه ميزان ،مهارتي را كسب نموده اند .كه بسياري از اين ارزشيابي  ها در محيط واقعي  و شبيه واقعي رخ مي دهد با عنايت به اينكه بخش زيادي از اهداف و انتظارات آموزشي در حيطه ي مهارتي قرار دارند  ضرورت دارد.

معلمان محترم شرايطي را فراهم نمايند كه دانش آموزان در موقعيتهاي واقعي و يا نسبتاً واقعي بتواند دانش و مهارتي را كه كسب كرده اند بكار گيرند زيرا تنها دانستن يك موضوع كافي نيست بلكه بكار بستن و استفاده صحيح از ان نيز لازم و ضروري است.مهارتهاي آزمايشگاهي  درس علوم ، مهارتهاي حل مسله در درس رياضي ،مهارت برقراري ارتباط در درسي فارسي و مهارت استفاده از نقشه جغرافي از آن جمله اند.

ويژگيهاي اساسي ارزشيابي عملكرد عبارتند از

1 -  تاكيد بر كارهست  دانش در محيط  هاي واقعي يا شبيه واقعي

2 -  تاكيد بر سنجش مستقيم يادگيري

3 -  استفاده از وسايل واقعي

4 – تشويق به تفكرباز

انواع آزمون هاي عملكردي

1 – آزمون كتبي  عملكردي:

گزارش را ارائه دهد                                                              نقشه اي را رسم كند                                                             داستان كوتاهي بنويسدو ...

2- آزمون عملكرد ي شناسايي - غلطهاي املائي يك متن را شناسايي كند

2-محل رودها را در نقشه نشان دهدو...

3 – آزمون  عملكردي نمونه كار- متني را ترجمه كند.

-مكعبي با ابعاد مختلف بسازد.

-روزنامه ديواري تهيه كند.

4 – آزمون عملكردي در موقعيت شبيه سازي شده

- طراحي و ساخت يك مدار الكتريكي ساده در كلاس و.

-ايفاي  نقش در كلاس در زمينه يك موضوع درسي كه در كلاسهاي چند پايه توصيه مي شود دانش آموزان بصورت بصورت مجزا و پايه اي در انجام هر يك از آزمونهاي  فوق درگير شوند مگر در مواردي كه به روش موضوع  مشترك مبحثي تري شود و لازم باشد افراد پايه ها در ارائه يك آزمون مشتركاً درگير شوند.

آزمون هاي مداد – كاغذي

يكي از ابزارهاي جمع آوري اطلاعات براي ارزشيابي ازعملكردتحصيل دانش آموزان است كه دراغلب دروس ازجمله رياضي ،بنويسيمو...مورداستفاده قرارمي گيرد.در دروس مانندعلومقرآني،هنروخواندن نيازي به آزمون هاي مدادكاغذي نمي باشدآزمون هانبايدبگونه اي اجراشودكه شرايط اضطراب زمان امتحان راتداعي نمايد.كه براي تقويت فعاليتهامي توان به دانش آموز آزمون هاي كتاب باز،ازمون گروهي و آزمون در خانه را توصيه نمود كه هر صفحه از اجراي اين  آزمون ها بهبود عملكرد شان در يادگيري است.بنابراين در كلاسهاي چند پايه سعي  و تلاش شود از سوالات و اگر با توجه به بحث موضوع تفاوتهاي فردي استفاده شود.كه براي تمرين و مهارت  دانش آموزان پايه هاي بالا هر چند گاهي اجازه دهيم اوراق آزمون مداد كاغذي دانش آموزان پايين را مشاهده و اصلاح نمايند و توجه داشته باشيم كه در اصلاح ازمون مداد كاغذي حق نداريم مورد صحيح را در بالاي مورد غلط ثبت نماييم فقط نشانگر غلط بودن توصيه خواهد شد(هم سالسنجي)

كه در بررسي نتايج اين آزمون هاي  مي توان  از روش خود سنجي  و هم سال بيني استفاده نمود .به اين صورت كه برگه هاي آزمون در اختيار دانش آموزان و يا دوستانشان قرار گيرد و از آن ها خواسته شود پاسخ ها را بردي و درست و صيح بودن آنهارا با استفاده از كتاب درسي ،تعيين كنند (خودسنجي)

خودسنجي :ارزشيابي فرد از عملكرد و فعاليت يادگيري خود است كه هدف آگاهي و افزايش حس مسئوليت نسبت به كنترل فرآيند يادگيري مي باشد.

همسالسنجي :ارزشيابي دانش آموزان عملكرد و فعاليت يادگيري همسالنش مي باشد از ويژگيهاي اين نوع ارزشيابي مي توان به ايجاد حسمسوليت نسبت به داوري دقيق و فعاليت فكري سازنده اشاره كرد.

خودسنجي و همسالسنجي را مي توان به روشهاي زير

1 – روش استفاده از فهرست داري                       2- روش استفاده از جملات ناقص        

نوشته ها را بلند و روان خواندي                            - آنچه ياد گرفته ام.................             

كلمات را درست نوشتي                                      - آنچه بايد ياد بگيرم..............            

  3 – روش استفاده از توصيف كامل عملكرد اجرا نمود براي دانش آموزان پايه هاي بالاتركه قدرت نگارش بيشتري دارند.

 4– تصيح آزمون هاي مداد كاغذي املا و مانند اين ها كه به صورت سنتي رايج بوده و هست كه معلم از دانش آموزان در خواست مي كند پاسخ هاي درست و نادرست آزمون  خود را در كلاس هاي  چند پايه مي توان ديوارهاي كلاس را براي هرپايه بصورت مجزامشخص نمود تافعاليت هاي هرپايه درقسمت تعيين شده خويش نصب ومشاهده قرارگيرد. همچنين درخودحياط مدرسه هم ميتوان گوشه هاي حياط رابراي هرپايه اختصاص داد.كه بهتر چند ماه قسمتهاي معيني شده تغيير پيدا كنند .كه با اين كار همراه فرصت خودسننجي براي دانش آموزان

پوشه ي كار :  مجموعه اي از نمونه كارهاي دانش آموزان است كه در جريان ياد دهي وياد گيري هدفمند جمع آوري گشته،آگاهانه انتخاب گرديده و منظم سازماندهي شده و بيانگر ميزان تلاش ،پيشرفت و موفقيت دانش آموزان است و همچون آلبومي تصاوير گوناگون و در مسير رشد دانستن و توانستن و به كار بستن دانش آموزان را در مراحل مختلف فرآيند ياد دهي و يادگيري به نمايش و قضاوت مي گذارد.

به طور كلي در مديريت پوشه كار سه مرحله قابل اجراست.

مرحله اول : قبل از جمع آوري مواد:در كلاسهاي چند پايه براي توليد پوشه اولا:بايد هدف از بكارگيري پوشه كار روشن شود .ثانياً : سازمان پوشه كار مشخص شود يعني تعيين كند كه پوشه كار داراي چه بخشهايي باشد  براي اين منظور بهتر است زونكني در نظر گرفته شود كه بتوان كليه پايه ها را به صورت گروه هاي اول ، دوم ،سوم و ....به صورت مجزا جدا كرده و با توجه به موضوعات درسي هر پايه كاورهاي معيني براي هر دانش آموز در نظر گرفت تا مواد و آثار جمع آوري شده در آن نگهداري شود.اين روش بررسي داوري درباره پيشرفت دانش آموز و نيز تصميم گيري درباره راه هاي بهبود و ارتقاي آن را آسانتر مي كند كه به صورت گروهي نيز امكان پذير مي باشد.ثالثاً : محتواي پوشه  كار مشخص شود :چه موادي بايد در پوشه كار قرار داد از جمله: 1 – تمرينات و تكاليف 2 – گزارش ها 3 – آزمون ها  4- پروژه ها و فعاليت هاي خارج از كلاس  5- نمونه كارهاي هنري

6 – خلاصه فيلم يا داستان و بازديد 7 – نمونه خط و يادداشتها و ...

براي تعيين و قرار دادن مواد لازم در پوشه كار بايد توجه كرد كه به اهداف و نشانه هاي تحقق آنها در هر ماده درسي توجه شود و از قرار دادن آثار بي فايده و نامرتبط با اهداف در پوشه خوداري شود در اين زمينه در كلاسهاي چند پايه مي توان معلم يار يا خليفه در هر پايه كمك گرفت.تا مواد وآثار دانش آموزان را مشخص و در پوشه سازماندهي نمايند.

رابعاً :-1 ويژگي محتواي كار مشخص شود يعني با ملاكهاي آثاربا انتظارات آموزشي تناسب داشته باشد2 – نشان دهنده واقعي ضعف ها و قوت و پيشرفت ها باشد 3 – انتظارات آموزشي هر موضوع درسي را پوشش بدهد .

مرحله دوم : هنگام جمع آوري مواد

1-بهتر است هجم مواد داخل پوشه كار زياد نشود 2 – از دانش آموزان براي تنظيم و مديريت پوشه كار كمك گرفته شود 3 – موادي كه انتخاب مي شود بايد تاريخ و حتي المقدور (باز خورد كتبي )داشته باشد .كه در اين مورد بهتر است در كلاسهاي چند پايه از نشانه هاي مخفف و قراردادي استفاده شود.و حدامكان جمله هاي باز خوردي كوتاه و رسا باشد  - بهتر است از بازخورد و خود فراگيران در پايه هاي سوم و چهارم استفاده شود(خودسنجي)كه در اين ميان استفاده از معلم يار يا خليفه در امر بازخورد كمك شاياني به معلم خواهد نمود.4 – پوشه كار به رويت والدين برسد و تا با فعاليتهاي يادگيري فرزندشان آشنا شوند .

مرحله سوم :هنگام ارزشيابي پاياني صرفنظر از مواد و محتواي پوشه كار ،خود پوشه كار را نيز مي توان با ملاكهاي زير ارزش يابي كرد:1 – زيبايي 2 – مرتب و تميز بودن 3 – ابتكار و خلاقيت 4 – تنوع آثار 5 – دقت در كار و ...

در اين ميان معلم چند پايه مي توان از معلم يار يا خليفه در امر بازخورد به فعاليت دانش آموزان استفاده كند.سهولت كار مقياسهاي مشخص در اول كار مشخص و تفهيم مي گردد.در اين ميان مي توان از خودسنجي به خوبي استفاده نموده و با مشاهده موفقيت هاي خود اعتماد به نفسشان افزايش مي يابد .